12/01/2026
Theo tinh thần Luật, Hdu.edu.vn tổng hợp và lược trích một số điểm sửa đổi
Luật Giáo dục đại học (sửa đổi năm 2025) có hiệu lực từ ngày 1/1/2026
Tự chủ đại học gắn với cơ chế tự chịu trách nhiệm và trách nhiệm giải trình
Luật Giáo dục đại học (sửa đổi năm 2025) tiếp tục khẳng định tự chủ đại học là nguyên tắc cốt lõi, đồng thời làm rõ hơn mối quan hệ giữa quyền tự chủ, cơ chế tự chịu trách nhiệm và trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học trong tổ chức và hoạt động.
Tại Điều 2 Luật Giáo dục đại học sửa đổi năm 2025, quyền tự chủ được xác định là: “quyền được chủ động quyết định gắn với trách nhiệm giải trình theo quy định của pháp luật về chuyên môn học thuật, đào tạo, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế, cơ cấu tổ chức, nhân sự, tài chính và những hoạt động giáo dục đại học khác”. Quy định này đã xác định rõ phạm vi các lĩnh vực mà cơ sở giáo dục đại học được quyền chủ động quyết định, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu gắn quyền tự chủ với trách nhiệm giải trình theo quy định của pháp luật.
So với Khoản 11 Điều 4 Luật Giáo dục đại học năm 2012, trong đó quyền tự chủ được gắn với việc tự xác định mục tiêu, năng lực và tài sản của cơ sở giáo dục đại học, quy định mới đã điều chỉnh cách tiếp cận theo hướng tập trung vào các lĩnh vực hoạt động cụ thể mà cơ sở giáo dục đại học được quyền chủ động quyết định. Các yếu tố về mục tiêu, năng lực và điều kiện bảo đảm chất lượng không còn đặt trực tiếp trong nội dung giải thích khái niệm tại Điều 2, mà được điều chỉnh thông qua các quy định khác của Luật. Cách tiếp cận này giúp làm rõ nội hàm của quyền tự chủ và bảo đảm sự thống nhất trong việc áp dụng pháp luật.
Không chỉ xác lập quyền tự chủ, Luật sửa đổi năm 2025 còn nhấn mạnh rõ yêu cầu về trách nhiệm. Tại Khoản 2 Điều 4, Luật quy định: “Bảo đảm quyền tự chủ, tự chịu trách nhiệm và trách nhiệm giải trình của cơ sở giáo dục đại học; hiệu lực quản lý nhà nước, sự kiểm tra, giám sát của các cơ quan có thẩm quyền.” Quy định này cho thấy quyền tự chủ của cơ sở giáo dục đại học không tách rời vai trò quản lý nhà nước, mà được thực hiện trong khuôn khổ pháp luật, dưới sự kiểm tra, giám sát của cơ quan có thẩm quyền, qua đó bảo đảm tính minh bạch, hiệu quả và kỷ cương trong quản lý và tổ chức giáo dục đại học.
Trên cơ sở nguyên tắc chung đó, Điều 14 Luật Giáo dục đại học sửa đổi quy định cụ thể quyền tự chủ của cơ sở giáo dục đại học trong các lĩnh vực như xác định chỉ tiêu và phương thức tuyển sinh, tổ chức đào tạo và liên kết đào tạo, cấp văn bằng khi đáp ứng điều kiện bảo đảm chất lượng theo quy định của pháp luật. Luật đồng thời đặt ra giới hạn của quyền tự chủ, theo đó các nội dung này không áp dụng đối với các ngành đào tạo giáo viên, quốc phòng và an ninh. Bên cạnh đó, cơ sở giáo dục đại học được chủ động tổ chức hoạt động nghiên cứu khoa học, phát triển công nghệ, đổi mới sáng tạo; khai thác hợp pháp tài sản, tài nguyên, sở hữu trí tuệ và hợp tác quốc tế theo quy định của pháp luật.
Từ các quy định nêu trên có thể thấy, một trong những nội dung trọng tâm của Luật Giáo dục đại học (sửa đổi năm 2025) là mở rộng quyền tự chủ đại học, đồng thời đặt ra yêu cầu cao hơn về tự chịu trách nhiệm, trách nhiệm giải trình và bảo đảm chất lượng. Mô hình tự chủ được thiết kế theo hướng toàn diện nhưng có kiểm soát, trong đó quyền chủ động của cơ sở giáo dục đại học luôn đi đôi với trách nhiệm trước Nhà nước, người học và xã hội, góp phần hoàn thiện khung pháp lý cho sự phát triển bền vững của hệ thống giáo dục đại học trong giai đoạn mới.
Giờ học với giảng viên người nước ngoài của sinh viên Trường Đại học Hồng Đức
Chấm dứt Hội đồng trường ở trường công lập
Một trong những điểm thay đổi đáng chú ý trong Luật Giáo dục đại học (sửa đổi năm 2025) là việc dừng hoạt động của Hội đồng trường trong các cơ sở giáo dục đại học công lập, phản ánh sự chuyển dịch về mô hình quản trị đại học theo hướng tập trung trách nhiệm hàng đầu vào người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học. Theo quy định mới, kể từ khi Luật có hiệu lực từ ngày 01/01/2026, Hội đồng trường không còn được tổ chức tại các cơ sở giáo dục đại học công lập, đồng nghĩa với việc thiết chế quản trị theo mô hình cũ không tiếp tục được duy trì, và quyền quản trị chiến lược của nhà trường được điều chỉnh lại theo hướng phân cấp rõ ràng hơn.
Quy định này đã chuyển trọng tâm quyền quyết định và trách nhiệm pháp lý trong quản trị nhà trường về phía người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học, như giám đốc đại học hoặc hiệu trưởng, nhằm nâng cao hiệu quả điều hành, tăng cường trách nhiệm giải trình và bảo đảm tính minh bạch trong hoạt động của cơ sở giáo dục đại học. Trong giai đoạn chuyển tiếp, các cơ sở giáo dục đại học công lập đang có Hội đồng trường hoặc Hội đồng đại học trước khi Luật sửa đổi có hiệu lực được yêu cầu tạm dừng hoạt động của Hội đồng trường trong thời gian cuối năm 2025, đồng thời thực hiện việc bàn giao hồ sơ, tài liệu và các nội dung liên quan đến quyền quản trị cho người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học và các đơn vị chức năng. Việc thực hiện các quy định chuyển tiếp này nhằm bảo đảm sự liên tục, ổn định trong quản trị và điều hành, tránh gián đoạn hoạt động của nhà trường khi chuyển sang cơ chế quản trị mới, và sẽ được hướng dẫn chi tiết trong các văn bản quy định chi tiết thi hành Luật.
Việc dừng hoạt động Hội đồng trường tại các cơ sở giáo dục đại học công lập thể hiện sự chuyển dịch mạnh mẽ trong mô hình quản trị đại học, phù hợp với xu hướng quản trị hiện đại, trong đó quyền quản trị, quyết định chiến lược và tư cách pháp nhân được đặt rõ ở người đứng đầu cơ sở giáo dục đại học, trong khi các cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình được bảo đảm thông qua hệ thống pháp luật và sự quản lý của cơ quan nhà nước có thẩm quyền. Cách tiếp cận này đồng thời tăng cường sự gắn kết giữa quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình trong tổ chức và hoạt động của các trường đại học.
Ở góc độ chính sách, việc thay đổi mô hình quản trị thông qua việc dừng hoạt động Hội đồng trường ở các trường đại học công lập không chỉ là sự điều chỉnh về mặt tổ chức, mà còn góp phần làm rõ quyền hạn và trách nhiệm của người đứng đầu trong quản lý, điều hành; hướng tới rút gọn các tầng nấc quản lý, giảm xung đột chức năng và tránh trùng lặp trong ra quyết định; tăng cường tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình, đặc biệt trong các quyết định chiến lược như tuyển sinh, mở ngành, đầu tư, nhân sự và tài chính; đồng thời vẫn bảo đảm sự kiểm soát của Nhà nước và xã hội thông qua các cơ chế giám sát, kiểm định chất lượng và công khai, minh bạch theo quy định của pháp luật.
Chuyển đổi số trong giáo dục đại học
Luật Giáo dục đại học (sửa đổi năm 2025) đã bổ sung và hoàn thiện nhiều quy định nhằm thúc đẩy chuyển đổi số, hiện đại hóa giáo dục đại học và gắn đào tạo với đổi mới sáng tạo và thị trường lao động.
Theo Điều 4 (Nguyên tắc giáo dục đại học), hoạt động giáo dục đại học phải bảo đảm chất lượng, hiệu quả, gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo và nhu cầu phát triển kinh tế – xã hội, đồng thời bảo đảm quyền học tập suốt đời của người học. Đây là cơ sở pháp lý trực tiếp để các cơ sở giáo dục đại học triển khai các mô hình đào tạo số, đào tạo kết hợp, học liệu điện tử và các hình thức tổ chức đào tạo linh hoạt. So với Luật Giáo dục đại học năm 2012, quy định này có bước phát triển quan trọng. Luật năm 2012 chủ yếu xác định nhiệm vụ đào tạo và nghiên cứu khoa học của các cơ sở giáo dục đại học, nhưng chưa đặt rõ yêu cầu gắn hoạt động đào tạo với đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và nhu cầu của thị trường lao động như cách tiếp cận của Luật sửa đổi năm 2025.
Bên cạnh đó, theo các quy định tại Chương về tổ chức và hoạt động của cơ sở giáo dục đại học và Chương về bảo đảm, kiểm định chất lượng, Luật sửa đổi yêu cầu các trường đại học hiện đại hóa chương trình, học liệu, phương thức tổ chức đào tạo và công nghệ giáo dục, đồng thời lấy chuẩn chất lượng và chuẩn đầu ra làm thước đo điều tiết và kiểm soát hoạt động đào tạo, đặc biệt đối với các nhóm ngành đặc thù như đào tạo giáo viên, sức khỏe và pháp luật. Trong khi đó, Luật năm 2012 mới dừng ở quy định về kiểm định chất lượng và bảo đảm chất lượng theo hướng chung, chưa gắn chặt việc tổ chức đào tạo, mở ngành và cấp văn bằng với hệ thống chuẩn đầu ra và yêu cầu chất lượng trong bối cảnh số hóa.
Đáng chú ý, các quy định về nhiệm vụ và quyền của cơ sở giáo dục đại học trong Luật sửa đổi năm 2025 đã xác lập rõ vai trò của trường đại học là trung tâm của hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, với trách nhiệm: Gắn đào tạo với nghiên cứu khoa học và phát triển công nghệ; Tăng cường hợp tác với doanh nghiệp và địa phương; Thúc đẩy chuyển giao tri thức và công nghệ phục vụ phát triển kinh tế – xã hội. So với Luật 2012, cách tiếp cận này thể hiện sự chuyển dịch từ mô hình “đào tạo – nghiên cứu” truyền thống sang mô hình “đào tạo – nghiên cứu – đổi mới sáng tạo – chuyển giao”, phù hợp với yêu cầu của nền kinh tế số.
Về chính sách nguồn lực, Luật sửa đổi bổ sung các quy định về ưu tiên đầu tư, nâng chuẩn và huy động nguồn lực cho các cơ sở giáo dục đại học, hướng tới hình thành các cơ sở giáo dục đại học xuất sắc, có năng lực dẫn dắt hệ thống và đủ khả năng tham gia cạnh tranh khu vực, quốc tế. Đây là nền tảng để các trường đại học đầu tư mạnh cho hạ tầng số, học liệu số và công nghệ giáo dục hiện đại, điều mà Luật 2012 chưa quy định rõ ràng ở cấp độ chính sách.
Như vậy, Luật Giáo dục đại học (sửa đổi năm 2025) đã tạo lập khung pháp lý đầy đủ hơn cho chuyển đổi số trong giáo dục đại học, không chỉ ở phương thức đào tạo mà còn ở quản trị, kiểm định chất lượng, đổi mới sáng tạo và huy động nguồn lực, góp phần đưa hệ thống giáo dục đại học tiến gần hơn với chuẩn mực của nền kinh tế tri thức và xã hội số.
Trường Đại học Hồng Đức
Luật Giáo dục đại học (sửa đổi năm 2025) đã tạo ra một khuôn khổ pháp lý mới cho sự phát triển của hệ thống đại học Việt Nam, với trọng tâm là mở rộng tự chủ gắn với trách nhiệm giải trình, đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng và thúc đẩy hiện đại hóa giáo dục. Những điểm sửa đổi không chỉ nhằm tháo gỡ các nút thắt về cơ chế, mà còn đặt các cơ sở giáo dục đại học trước yêu cầu minh bạch hơn, hiệu quả hơn và gắn chặt hơn với nhu cầu của xã hội và thị trường lao động. Việc triển khai Luật một cách nhất quán và nghiêm túc sẽ là yếu tố quyết định để những thay đổi trên thực sự đi vào cuộc sống và tạo chuyển biến thực chất cho giáo dục đại học trong giai đoạn mới.
Trung tâm CNTT, TT &TV