28/08/2026
Tham dự Hội thảo có ThS. Vũ Thị Hà – Phó Trưởng phòng Quản lý khoa học và công nghệ, Sở Khoa học Công nghệ tỉnh Thanh Hoá; ông Lê Thiên Dương – Phó Giám đốc Trung tâm Bảo tồn Di sản, Bảo tàng và Thư viện; TS. Hoàng Bá Tường – Hội viên Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam; TS. Lê Thị Lan – Phó Chủ tịch Hội Văn học Nghệ thuật Thanh Hóa, Tổng Biên tập Tạp chí Xứ Thanh; đại diện Sở Giáo dục và Đào tạo, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Thanh Hóa, cùng các nhà khoa học, nhà nghiên cứu và các tác giả có bài tham luận.
Về phía Trường Đại học Hồng Đức có PGS.TS. Lê Xuân Dũng – Trưởng phòng Khoa học Công nghệ và Hợp tác Quốc tế; đại diện các đơn vị chức năng, cùng đông đảo giảng viên, sinh viên ngành Ngữ văn, Khoa Khoa học Xã hội.
Hội thảo đã nhận được nhiều tham luận có giá trị khoa học của các nhà nghiên cứu, cán bộ, giảng viên trong và ngoài tỉnh. Nội dung các tham luận tập trung vào ba nhóm vấn đề chính: nguyên tắc và tiêu chí nhận diện tục ngữ, thành ngữ Thanh Hóa; thực trạng sưu tầm, khai thác nguồn tư liệu; ý nghĩa và thực trạng vận dụng tục ngữ, thành ngữ trong đời sống, nhà trường và sáng tác văn chương.
Phát biểu đề dẫn Hội thảo, PGS.TS. Hỏa Diệu Thúy – Thư ký đề tài, nhấn mạnh ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài trong việc nghiên cứu, nhận diện, sưu tầm và bảo tồn những giá trị đặc sắc của ngôn ngữ, văn hóa dân gian xứ Thanh. Theo đó, việc xác lập hệ thống nguyên tắc và tiêu chí lựa chọn có ý nghĩa quyết định đối với chất lượng, tính khoa học và giá trị lâu dài của công trình từ điển.
Trình bày tham luận “Một số ý kiến về nguyên tắc và tiêu chí lựa chọn tục ngữ, thành ngữ Thanh Hóa”, PGS.TS. Phạm Văn Hảo - Viện Ngôn ngữ học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho rằng, để xây dựng một công trình từ điển có cơ sở khoa học vững chắc, trước hết cần xác định rõ đối tượng và giới hạn của nguồn ngữ liệu. Việc lựa chọn cần dựa trên hai yêu cầu cơ bản: xác định chính xác đơn vị được lựa chọn là tục ngữ hoặc thành ngữ; đồng thời làm rõ mối liên hệ, nguồn gốc hoặc dấu ấn của đơn vị ngôn ngữ đó với vùng đất Thanh Hóa.
Theo PGS.TS. Phạm Văn Hảo, những dấu hiệu nhận diện có thể được thể hiện qua địa danh, từ ngữ địa phương, cách diễn đạt hoặc sắc thái ngôn ngữ mang đặc trưng của cư dân xứ Thanh. Tuy nhiên, việc xác định tính địa phương của tục ngữ, thành ngữ cần được xem xét trong mối quan hệ tổng hợp giữa các yếu tố ngôn ngữ, văn hóa và lịch sử.
Từ góc độ nghiên cứu văn hóa và ngôn ngữ địa phương, PGS.TS. Hỏa Diệu Thúy –Thư ký đề tài đề xuất việc xây dựng bộ tiêu chí nhận diện cần đặt trên các cơ sở địa - văn hóa, lịch sử - nhân văn, ngôn ngữ học phương ngữ và đặc điểm trong cách biểu đạt của người Thanh Hóa. Theo đó, tục ngữ và thành ngữ không chỉ là những đơn vị ngôn ngữ mà còn lưu giữ tri thức dân gian, kinh nghiệm lao động, đời sống và bản sắc văn hóa của cộng đồng.
Ở góc tiếp cận khác, TS. Cao Xuân Hải - Phó Hiệu trưởng Trường Tiểu học, THCS và THPT Hồng Đức cho rằng việc nhận diện tục ngữ, thành ngữ Thanh Hóa cần dựa trên cách tiếp cận tổng hợp, kết hợp các tiêu chí về cấu trúc cú pháp, ngữ nghĩa, chức năng giao tiếp, ngữ dụng và văn hóa.
TS. Hoàng Bá Tường - Hội viên Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam phát biểu tham luận tại Hội thảo
Trong khi đó, TS. Hoàng Bá Tường - Hội viên Hội Văn nghệ dân gian Việt Nam nhấn mạnh những đặc điểm về địa lý, lịch sử, văn hóa và xã hội của xứ Thanh đã tác động sâu sắc đến đời sống ngôn ngữ dân gian, từ đó đề xuất các tiêu chí lựa chọn gắn với tính địa phương, phương ngữ, tri thức dân gian và yếu tố lịch sử.
ThS. Vũ Thị Hà – Phó Trưởng phòng Quản lý khoa học và công nghệ, Sở Khoa học Công nghệ tỉnh Thanh Hoá phát biểu tại Hội thảo
Các ý kiến tại Hội thảo thống nhất rằng, việc nhận diện tục ngữ, thành ngữ Thanh Hóa không thể chỉ dựa trên một dấu hiệu đơn lẻ mà cần xem xét sự hội tụ của nhiều yếu tố ngôn ngữ, văn hóa và lịch sử. Những tiêu chí như địa danh, ngôn ngữ địa phương, kinh nghiệm về tự nhiên và lao động, sản vật, làng nghề, đặc điểm tâm lý và đời sống văn hóa của cư dân xứ Thanh được xác định là những căn cứ quan trọng trong quá trình tuyển chọn tư liệu.
Phát biểu kết luận Hội thảo, TS. Nguyễn Thị Việt Hưng – Phó Trưởng phòng Khoa học Công nghệ và Hợp tác Quốc tế, Trường Đại học Hồng Đức nhấn mạnh, với tinh thần làm việc nghiêm túc, cởi mở và trách nhiệm, Hội thảo đã tạo diễn đàn khoa học để các nhà nghiên cứu, chuyên gia và những người quan tâm đến văn hóa dân gian địa phương trao đổi, thảo luận, phản biện, qua đó làm rõ và từng bước thống nhất những vấn đề có tính nền tảng trong quá trình triển khai đề tài.
Những ý kiến, kết quả và đề xuất khoa học được trao đổi tại Hội thảo không chỉ góp phần hoàn thiện hệ thống nguyên tắc và tiêu chí lựa chọn tục ngữ, thành ngữ Thanh Hóa mà còn tạo cơ sở quan trọng cho quá trình xây dựng “Từ điển giải thích tục ngữ, thành ngữ Thanh Hóa”. Công trình được kỳ vọng sẽ góp phần nhận diện, bảo tồn và phát huy các giá trị đặc sắc của di sản ngôn ngữ – văn hóa xứ Thanh, đồng thời bổ sung nguồn tư liệu có giá trị phục vụ công tác nghiên cứu, giảng dạy và quảng bá bản sắc văn hóa địa phương.
Tin, ảnh: Phạm Huyền